Η 3η Σεπτεμβρίου 1843

«Ἅνευ παραβιάσεως τοῦ συντάγματος ἀδύνατον νά ζήση ἡ κυβέρνησις ἐπί μίαν ἡμέρα» 

Εμ Ροίδης

Την 0100 της 3ης Σεπ 1843 (παλ. ημ.) ο Συνταγματάρχης Ιππικού Δ. Καλλέργης, επικεφαλής της φρουράς των Αθηνών, περικύκλωσε τα ανάκτορα (Βουλή των Ελλήνων). Ο Καλλέργης ζήτησε από τον Όθωνα, να διορίσει νέα κυβέρνηση υπό τον Α. Μεταξά και να συγκαλέσει σε ένα μήνα την εθνοσυνέλευση για να καταρτίσουν από κοινού με τον Βασιλέα το Σύνταγμα της Χώρας. Το Συμβούλιο της Επικρατείας, στις 04:00  επικύρωσε τα βασιλικά διατάγματα. Στους πρέσβεις των προστάτιδων δυνάμεων (Αγγλίας, Γαλλίας, Ρωσίας), δεν επετράπη η είσοδος στα ανάκτορα μέχρι την ορκωμοσία του νέου υπουργικού συμβουλίου και την έκδοση των διαταγμάτων.

Το Χρονικό του Στρατιωτικού Κινήματος

Η Ελλάς την περίοδο προ της 3ης Σεπ, ευρίσκετο σε κατάσταση πτωχεύσεως, λόγω αδυναμίας αποπληρωμής του δανείου των 60 εκατ. φράγκων που είχε λάβει το 1833, με την εγγύηση των προστάτιδων δυνάμεων. Ο Όθωνας αναγκάσθηκε να...
εφαρμόσει ένα σκληρό πρόγραμμα λιτότητας με περικοπές μισθών και απολύσεις δημοσίων υπαλλήλων. Ανακάλεσε τις  Ελληνικές πρεσβείες από όλες τις χώρες και μείωσε την ετήσια βασιλική χορηγία κατά 20% (200 χιλ δρχ). Η μεταφορά της πρωτεύουσας στην Αθήνα, είχε εκτοξεύσει τις τιμές των σπιτιών και της γης, ενώ ο δανεισμός από τους τοκογλύφους έφερε σε δύσκολη θέση πολλούς από τους νέους κατοίκους της. Η κύρια αιτία της δυστυχίας των Ελλήνων αποδόθηκε στην ξενοκρατία και την απολυταρχική διακυβέρνηση της χώρας από τον Όθωνα. Αρκετοί ήσαν αυτοί που πίστευαν ότι, η παροχή συντάγματος θα συντελούσε στην εκτόνωση της λαϊκής δυσαρέσκειας και της επιλύσεως των προβλημάτων της χώρας. Μια ομάδα πολιτικών του Ρωσικού και Αγγλικού κόμματος  οι  Α. Μεταξάς, Α. Λόντος, Κ. Ζωγράφος και στρατιωτικών, οι Δ. Καλλέργης, Σπυρομήλιος, Ι. Μακρυγιάννης, αποφάσισαν να απαιτήσουν την παροχή συντάγματος από τον Όθωνα, κάνοντας χρήση βίας. Το στρατιωτικό κίνημα αρχικά, αποφασίστηκε να εκδηλωθεί την 25η Μαρτίου. Ο Όθωνας είχε την πληροφόρηση του, αλλά πίστευε ότι ο στρατός θα του παρέμενε πιστός. Την νύκτα της 3ης Σεπτεμβρίου κινήθηκαν μόνο στρατιωτικά τμήματα, οι πολίτες συγκεντρώθηκαν το πρωί.

Η Στάση του Όθωνα

Μετά την υπογραφή από τον Βασιλέα των διαταγμάτων για την σύγκληση εθνοσυνελεύσεως και παροχή συντάγματος, ο Καλλέργης απαίτησε από τον Όθωνα να απονείμει αναμνηστικό μετάλλιο στους κινηματίες, να καθιερώσει την 3η Σεπ ως εθνική εορτή και να τους εκφράσει την ευαρέσκεια του. Ο Όθωνας εξέφρασε την πρόθεση του να παραιτηθεί του θρόνου, παρά να ταπεινωθεί. Τελικά δεν το έπραξε. Δεν είναι δυνατόν να απαντήσει κανείς με βεβαιότητα, εάν οδηγήθηκε στην επιλογή αυτή μετά από την επέμβαση των πρεσβευτών, την παράκληση της βασίλισσας Αμαλίας, ή τον φόβο ότι θα τον εκτελέσουν. Την νύκτα εκείνη ο Όθωνας ήταν απελπιστικά μόνος. Από την άλλη πλευρά ο Πρεσβευτής της Αγγλίας Λάυον είχε διαμηνύσει στον Καλλέργη, να μην πειραχτεί ούτε τρίχα του Βασιλέως. Η απαίτηση για την έκδοση των βασιλικών διαταγμάτων αποδεικνύει ότι δεν επιδιώκονταν η εκθρόνιση του Όθωνος, αλλά ο περιορισμός της εξουσίας του. Η απαλλαγή από την ξενοκρατία έγινε μέσα στα πλαίσια που καθόρισαν οι ξένοι πρέσβεις. 

Η Ψήφιση του συντάγματος

Το κίνημα δεν είχε λαϊκή προέλευση. Ήταν δημιούργημα των φιλοδοξιών ομάδος πολιτικών και στρατιωτικών και ξένων υποκινητών, οι οποίοι ενεργούσαν προς ίδιον συμφέρον. Ο λαός το απεδέχθη σαν τετελεσμένο γεγονός, όπως απεδέχθη στην συνέχεια παρόμοια στρατιωτικά κινήματα. Η 3η Σεπ απετέλεσε το κάκιστο  προηγούμενο εκμεταλλεύσεως του στρατού για την κατάληψη της εξουσίας. Οι εκλογές που ακολούθησαν δεν εξέφρασαν την ελεύθερη βούληση του λαού, ο οποίος ήταν πολιτικά ανώριμος και έγινε υποχείριο των δημαγωγών. Την 27η Φεβ 1844 (π. η) ο βασιλεύς ορκίσθηκε πίστη εις το σύνταγμα. Όπως αποδείχθηκε στη συνέχεια και δυστυχώς ισχύει μέχρι σήμερα, δεν είναι το είδος του συντάγματος  το οποίο ωφελεί μια χώρα, αλλά το ήθος και οι ικανότητες των κυβερνώντων αφενός και η ωριμότητα του λαού αφετέρου.      

Αντγος εα Ιωάννης Κρασσάς

f.oineas@yahoo.com