Η Γραμμή Οχυρών « Μεταξά»

«Si vis pacem para bellum,’Εάν ἐπιθυμεῖς  εἰρήνη νά προετοιμάζεσαι γιά πόλεμο.» Λατινικό Ρητό

Η Γερμανική επίθεση  

Την 6 Απριλίου 1941, η Γερμανία επιτέθηκε κατά της Ελλάδος κατά μήκος της Ελληνο-βουλγαρικής μεθορίου. Η υπεροχή των επιτιθέμενων ήταν συντριπτική εις βάρος των αμυνόμενων τόσο σε προσωπικό όσο και σε μέσα(αεροσκάφη, άρματα μάχης, πυροβόλα). Η ελληνική άμυνα στηρίχτηκε σε μία γραμμή 21 οχυρών, κατασκευασμένων από το  όρος Μπέλες έως το ποταμό Νέστο,  γνωστή σαν «Γραμμή Μεταξά». Οι Γερμανοί δεν κατόρθωσαν να την διασπάσουν, γι’ αυτό την παρέκαμψαν..

κινούμενοι μέσω Σκοπίων.

Η κατασκευή

Μετά το Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο τα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη κατασκεύασαν γραμμές αμύνης με μόνιμες οχυρώσεις, όπως η Γαλλική «Μαζινώ»και η Γερμανική «Ζίγκφριντ». Σε έκθεση του Ανώτατου  Στρατιωτικού Συμβουλίου, το οποίο συνήλθε το 1932 υπό την προεδρία του αντιστράτηγου Αλ. Οθωναίου επισημαίνεται: «…ἡ κατάσταση ἀμύνης τῆς χώρας εἶναι αὐτόχρημα τραγική… στερουμένη τῶν ἀπαραιτήτων ὑλικῶν, δέν θά κατορθώση νά ἀνταποκριθῆ εἴς τάς ἀπαιτήσεις τοῦ συγχρόνου πολέμου καί νά ἐξασφαλίση ἔστω καί στοιχειωδῶς ὀλιγοχρόνιον ἄμυναν τοῦ ἐθνικοῦ ἐδάφους ». Η Ελλάδα μέχρι το 1935 δεν είχε κάνει καμιά σοβαρή οχύρωση. Την Αυγ του 1935 δημιουργήθηκε η Επιτροπή Μελετών Οχυρώ-σεως(ΕΜΟ) με αποστολή, την εκπόνηση μελέτης για την κατασκευή έργων οχυρώσεως, για την απόκρουση επιθέσεως από την Βουλγαρία. Επί κυβερνήσεως Ι. Μεταξά, με μία πανεθνική προσπάθεια ολοκληρώθηκαν τα σχέδια επιλογής των περιοχών κατασκευής των οχυρών, τα κατασκευαστικά σχέδια, αλλά πάνω από όλα υλο-ποιήθηκε η οργάνωση  για την αποπεράτωση του όλου έργου. Εντός 3,5 ετών με την διάθεση 1,5 δισεκατομμυρίων δραχμών, η αμυντική γραμμή είχε ολοκληρωθεί . Σ’ αυτό το διάστημα έγιναν 600.000 μ³ επιφανειακών και 300.000 μ³  υπογείων εκσκαφών. Καταναλώθηκαν 70.000 τόνοι τσιμέντου και 12.000 τόνοι σιδήρου για την κατασκευή 200.000 μ³ οπλισμένου σκυροδέματος, ενώ διανοίχτηκαν 250 χλμ νέων οδών . Υπήρξε αρίστη εκμετάλλευση του εδάφους για την εκλογή των θέσεων των οχυρών και την προσαρμογή των πυρών. Η «Γραμμή Μεταξά» αποτελεί την μοναδική γραμμή οχυρώσεως που κατά-σκευάσθηκε από συστάσεως του ελληνικού κράτους.

Τα οχυρά

Κάθε οχυρό αποτελούσε ένα αυτοτελές κέντρο άμυνας αποτελούμενο από πυροβολεία, πολυβολεία, παρατηρητήρια, χώρους διοικήσεως καθώς και όλους τους απαραίτητους χώρους διαμονής του προσωπικού επί μακρόν χρόνο. Διέθεταν ενεργειακή αυτονομία και προστασία κατά επιθέσεων με χημικά αέρια. ΟΙ κατασκευές ήσαν ιδιαίτερα ανθεκτικές και στεγανές. Ακόμη και σήμερα είναι αξιοθαύμαστη η αντοχή στην υγρασία πολλά μέτρα κάτω από το έδαφος. Όλες οι εργασίες έγιναν με μεγάλη μυστικότητα παρά το πλήθος του προσωπικού που χρησιμοποιήθηκε. Οι Γερμανοί Αξιωματικοί εξέφρασαν τον θαυμασμό τους για τα Ελληνικά οχυρά, χαρακτηρίζοντας τα σαν τον χρυσό μέσον όρο των συστημάτων οχυρώσεως,  μεταξύ του πολυδάπανου Γαλλικού και του λιτού Γερμανικού. Αίνιγμα αποτέλεσε το ύψος της δαπάνης και ο χρόνος κατασκευής σε σχέση με το μέγεθος του εκτελεσθέντος έργου. Η «Γραμμή Μεταξά» υπήρξε αποτέλεσμα σκληρής μέχρι αυταπαρνήσεως συνεισφοράς,  τόσο του στρατιωτικού  όσο και του πολιτικού προσωπικού, το οποίο  εργάσθηκε νυχθημερόν, υπό την επίβλεψη και τον συντονισμό μιας εμπνευσμένης ηγεσίας. Η ύπαρξη των οχυρών, παρείχε την ευκαιρία στους υπερασπιστές αυτών, να γράψουν σελίδες δόξης αντάξιες των συναδέλφων τους στην θέατρο επιχειρήσεων της Βορείου Ηπείρου, τιμώντας τα όπλα που τους εμπιστεύθηκε η πατρίδα.  

Αντιστράτηγος εα Ιωάννης Κρασσάς