Η υπόθεση Μπελογιάννη

Οι καταδικασθέντες

«Και να σκέφτεσαι ότι πάμε να πεθάνουμε για ένα λάθος». Ο Νίκος Μπελογιάννης προς την σύντροφο του Έλλη Παππά, την παραμονή της εκτελέσεως του.

Την 04:12 πμ, της 30^ης Μαρτίου 1952, στου Γουδή, εντός του δημοτικού άλσους επί της Λεωφόρου Μεσογείων, απέναντι από το Νοσοκομείο «Ερρίκος Ντυνάν», εκτελέσθηκαν δια τυφεκισμού οι: Νίκος Μπελογιάννης (37 χρονών), Νίκος Καλούμενος[1] (47 χρ.), Ηλίας Αργυριάδης[2] (42 χρ.) και Δημήτριος Μπάτσης (36 χρ). Η εκτέλεση υπήρξε απόρροια της από 2^ας Μαρτίου 1952 αποφάσεως του Α΄ Διαρκούς Στρατοδικείου Αθηνών, του οποίου προήδρευε ο συνταγματάρχης του δικαστικού Σίμος Γεώργιος. Οι κατηγορούμενοι κρίθηκαν ένοχοι κατασκοπίας προς όφελος της ΕΣΣΔ, σύμφωνα με τον αναγκαστικό νόμο 375 του 1936. Στην Έλλη Παππά-Ιωαννίδου (32 χρ), σύντροφο του Μπελογιάννη (με τον οποίο είχε αποκτήσει έναν υιό τον Αυγ. του 1951, ευρισκόμενη έγκλειστη στις φυλακές), στον στρατιώτη Φιλάρετο (Τάκη) Λαζαρίδη[3] (23 χρ), στον Χαράλαμπο Τουλιάτο και στον Μιλτιάδη Μπισμπιάνο, επιβλήθηκε η ποινή του θανάτου, αλλά τους δόθηκε χάρις από τον βασιλέα Παύλο. Ο Μπελογιάννης και η Παππά είχαν καταδικασθεί επίσης σε θάνατο μαζί με άλλους έξι κατηγορουμένους σε προηγηθείσα δίκη, μετά από καταδικαστική απόφαση του στρατοδικείου, της 15ης Νοεμ. 1951, για συμμετοχή στο εκτός νόμου, από τον Δεκέμβριο του 1947 (Ν 509/1947) κομμουνιστικό κόμμα. Ο πρωθυπουργός Νικόλαος Πλαστήρας αποφάσισε να μην υλοποιηθούν οι θανατικές καταδικαστικές αποφάσεις της 1ης δίκης. Όλοι οι καταδικασθέντες ήταν μέλη του ΚΚΕ.

Η Σύλληψη και οι Ενδοκομματικές Διαμάχες

Μπελογιάννης και Έλλη Παππά στο δικαστήριο

Ο Μπελογιάννης γεννήθηκε στην Αμαλιάδα το 1915 και δραστηριοποιήθηκε από το 1934 στο ΚΚΕ, με αποτέλεσμα να φυλακιστεί στην Ακροναυπλία. Στην κατοχή υπήρξε στενός συνεργάτης του Άρη Βελουχιώτη, ενώ κατά τον πόλεμο για την καταστολή της ένοπλης κομμουνιστικής ανταρσίας, διετέλεσε πολιτικός επίτροπος της 10^ης μεραρχίας των ανταρτών. Τον Ιούνιο του 1950 εισήλθε στην Ελλάδα με πλαστό διαβατήριο, προκειμένου να συγκροτήσει τις οργανώσεις του εκτός νόμου ΚΚΕ στην Αθήνα. Την 20^η Δεκ. 1950 συνελήφθη από την αστυνομία. Σύμφωνα με τα αναγραφόμενα στο βιβλίο της Έλλης Παππά «Μαρτυρίες μιας Διαδρομής»[4], σημαντικό ρόλο στην σύλληψη τους έπαιξε ο Νίκος Βαβούδης, ο χειριστής του ασυρμάτου στην Καλλιθέα. Ο «εκ των απορρήτων» του γενικού γραμματέως του ΚΚΕ Νίκου Ζαχαριάδη, του διαμήνυσε ότι ο Μπελογιάννης είχε τάσεις ανεξαρτητοποιήσεως. Οι συναντήσεις του Μπελογιάννη με τον Νίκο Πλουμπίδη, τον οποίο ο Ζαχαριάδης στην συνέχεια χαρακτήρισε «χαφιέ της ασφάλειας», έπεισαν την Παππά ότι ο Βαβούδης τους «κάρφωσε» στην αστυνομία. Ο Ζαχαριάδης κατήγγειλε ως πλαστή την επιστολή του Πλουμπίδη,[5] με την οποία αναλάμβανε την συνολική ευθύνη για την λειτουργία των ασυρμάτων, ως επικεφαλής της παράνομης οργανώσεως του ΚΚΕ στο εσωτερικό. Μετά από αυτό η Παππά έγραψε ότι ο Ζαχαριάδης ήταν αυτός που έδωσε επί της ουσίας την διαταγή «Πυρ» στο εκτελεστικό απόσπασμα, πετυχαίνοντας έτσι να απαλλαγεί από δύο ενοχλητικές κομματικές προσωπικότητες που τον αμφισβητούσαν.

Η Δημοκρατική Νομιμότητα

Νίκος Μπλουμίδης

Ανεξαρτήτως των μηχανορραφιών του γενικού γραμματέα του ΚΚΕ, οι εκτελεσθέντες πίστευαν στην εγκαθίδρυση δια της βίας του κομμουνισμού στην χώρα μας, της επιβολής δηλαδή της πιο στυγνής δικτατορίας στα πρότυπα των πρώην ανατολικών χωρών, όπου φοβόσουν ακόμα και να σκεφτείς «φωναχτά». Ως μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ συμφώνησε με την απόφαση 5ης Ολομέλειας του ΚΚΕ, τον Ιανουάριο του 1949, για την αυτονόμηση της Μακεδονίας. Τα οράματα και οι ιδέες αποτελούν τα φυτώρια των αγωνιστών, οι οποίοι γίνονται συχνά αντικείμενο εκμεταλλεύσεως των εξουσιομανών. Ο υιός του Νίκου Μπελογιάννη δεν παρέστη στα εγκαίνια του πρόσφατα εγκαινιασθέντος μουσείου «Μπελογιάννη» στην Αμαλιάδα, διότι διαφωνεί με την καπηλεία του ονόματος του πατέρα του από το ΚΚΕ. Τα κομμουνιστικά κόμματα της Ιταλίας και της Γαλλίας σεβάστηκαν τους κανόνες του δημοκρατικού πολιτεύματος μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και δεν χρησιμοποίησαν βία για την κατάληψη της εξουσίας. Σύμφωνα με τον Δημήτριο Παρτσαλίδη,[6] ο οποίος μετέβη στην Μόσχα στις αρχές του 1946, η προτροπή από το ΚΚΣΕ (Κομμουνιστικό Κόμμα Σοβιετικής Ενώσεως) ήταν το ΚΚΕ να συμμετάσχει στις εκλογές του Μαρτίου 1946. Ο Μάρκος Βαφειάδης[7] στο βιβλίο του «Αποστολή στα Ουράλια», υποστηρίζει ότι: «Ο Στάλιν τους είπε το σωστό θα ήταν να συμμετάσχουν στις εκλογές. Τους έδωσε την συμβουλή που ήθελαν, δεν τους υποχρέωσε, όμως να την ακολουθήσουν. Όμως ακριβώς αυτό δεν έκαναν». Δεν υπήρχε καμιά περίπτωση ο Ζαχαριάδης να ενεργούσε αντίθετα στις επιθυμίες του Στάλιν, όταν αποφάσισε την αποχή από τις εκλογές, προτιμώντας την κήρυξη του ένοπλου αγώνος για την κατάληψη της εξουσίας. Για την ολέθρια αυτή απόφαση φέρει ακέραια την ευθύνη. Αυτό ήταν το μοιραίο λάθος στο οποίο αναφερόταν ο Μπελογιάννης, απευθυνόμενος στην Έλλη Παππά, λίγο πριν την εκτέλεση του.

Αντγος ε.α. Ιωάννης Κρασσάς

Βιβλιογραφία

α. Έλλη Παππά, Μαρτυρίες μια Διαδρομής, Μουσείο Μπενάκη, Αθήνα 2010.

β. Σόλων Νεοκλής Γρηγοριάδης, Ιστορία της σύγχρονης Ελλάδος (1941-1974) Αθήνα 1973,  ΕΚΔΟΣΕΙΣ Κ. ΚΑΠΟΠΟΥΛΟΣ.

γ. Τάκη Λαζαρίδη, Ευτυχώς Ηττηθήκαμε Σύντροφοι, Εκδόσεις Πελασγός, Αθήνα 2003.

δ. Χέινζ Ρίχτερ, Η Επέμβαση των Άγγλων στην Ελλάδα, Εκδόσεις Εστίας 1997.

---

[1] Ο ιδιόκτητης της οικίας στην Καλλιθέα, όπου υπήρχε ο ένας παράνομος ασύρματος και διέμενε ο χειριστής του Νίκος Βαβούδης.

[2] Ο ιδιοκτήτης της βίλλας «Αύρα» στην Γλυφάδα, όπου βρέθηκε ο άλλος παράνομος ασύρματος.

[3] Ο Λαζαρίδης συνέγραψε τα βιβλία, «Ευτυχώς ηττηθήκαμε σύντροφοι», «Απλά μαθήματα ιστορίας» και «Ανώμαλη προσγείωση».

[4] Τα χειρόγραφα του βιβλίου παραδόθηκαν στο «Μουσείο Μπενάκη», το οποίο κυκλοφόρησε κατόπιν επιθυμίας της, μετά από τον θάνατο της το 2009.

[5] Ο Πλουμπίδης είχε βάλει το δακτυλικό του αποτύπωμα προς απόδειξη της αυθεντικότητος της επιστολής του. Συνελήφθη τον Νοεμ. του 1952 επί κυβερνήσεως Παπάγου και εκτελέσθηκε την 14^η Αυγ. 1954, καταδικασθείς δις εις θάνατο. Ο Ζαχαριάδης μετά την εκτέλεση του δήλωνε ότι ήταν πράκτορας των Εγγλέζων και ότι δεν είχε εκτελεσθεί, αλλά βρισκόταν στο εξωτερικό. Μέχρι τέλους παρέμεινε πιστός στο ΚΚΕ, παρά την αποκήρυξη του από την κομματική ηγεσία. 

[6] Ο Δημήτρης ή Μήτσος Παρτσαλίδης (Τραπεζούντα 1903 - Αθήνα 1980) υπήρξε ηγετικό στέλεχος και βουλευτής του ΚΚΕ. Το 1968 μετά την διάσπαση του ΚΚΕ μεταπήδησε στο ΚΚΕ εσωτερικού.

[7] Ο Μάρκος Βαφειάδης (Ερζερούμ Μικράς Ασίας 1906 - Αθήνα 1992) υπήρξε ηγετικό στέλεχος του ΚΚΕ και επικεφαλής του αυτοαποκαλούμενου Δημοκρατικού Στρατού, μέχρι το 1949, οπότε και απομακρύνθηκε από τον Ζαχαριάδη τον Ιαν. του 1949. Στην συνέχεια διαγράφηκε από μέλος του ΚΚΕ και εξορίσθηκε στην Σοβιετική Ένωση. Επέστρεψε στην Ελλάδα το 1983 και εξελέγη βουλευτής επικρατείας με το ΠΑΣΟΚ.