Οι Πειρατές της Γραμβούσας

«Εἶμαι ἀποφασισμένος νὰ μὴν ἐπιτρέψω σέ κανένα ἑλληνικό πλοῖο καί μέ ὁποιοδήποτε πρόσχημα νά πλέει ὡς πειρατικό, ὅποια καί νὰ εἶναι ἡ ἀρχή ποὺ τοῦ ἔχει δώσει τήν ἄδειαν». Ἀπό ἐπιστολή τοῦ Βρετανοῦ Ναυάρχου Ἔντουαρτ Κόρδινγκτων πρός τήν Ἑλληνικήν Κυβέρνησην, (30 Σεπτ. 1827).

Την 1η Απριλίου 1828, άνδρες του βρετανικού ναυτικού κατέστρεψαν το οχυρό στην νησίδα Ήρεμη Γραμβούσα, στο βορειοδυτικό άκρο της Κρήτης, στον νομό Χανίων. Το 1584 οι Ενετοί έκτισαν το φρούριο στους απόκρημνους βράχους, μετά την κατάληψη της Κρήτης από του Τούρκους. Το 1825 το οχυρό κυριεύθηκε από τις δυνάμεις των επαναστατημένων Ελλήνων, προκειμένου να χρησιμοποιηθεί ως βάση εξορμήσεως κατά των Τούρκων. Σύντομα ο πληθυσμός της νήσου ανήλθε στις 6.000, αποτελούμενος από αγωνιστές, πρόσφυγες και ικανό αριθμό τυχοδιωκτών και παρανόμων.

Η Πειρατική Εταιρεία

Οι Κρήτες Eμμανουήλ Αντωνιάδης και ο Νικόλαος Οικονόμου οργάνωσαν στόλο αποτελούμενο από 20 μπρίκια και 50 μικρότερα σκάφη. Εντός τριετίας κούρσεψαν 500 εμπορικά πλοία όλων των εθνικοτήτων, εκμεταλλευόμενοι την εντολή της κυβερνήσεως για την κατάσχεση φορτίων, προοριζομένων για τους Οθωμανούς. Ο Αντωνιάδης συγκρότησε την δωδεκαμελή «Διοικητική Επιτροπή Γραμβούσας» για τον αποτελεσματικότερο συντονισμό των πειρατικών δραστηριοτήτων. Οι κάτοικοι ανεξαρτήτως οικονομικής καταστάσεως, συνεισέφεραν για την συντήρηση του πειρατικού στόλου, λαμβάνοντες ανάλογα μερίδια από τα κουρσέματα. Οι κάτοικοι της Γραμβούσας άρχισαν να απολαμβάνουν ευμάρεια και πολυτέλεια που δεν είχαν ποτέ διανοηθεί. Στα ταβερνεία η μουσική και τα τραγούδια δεν σταματούσαν ποτέ, ενώ με πολύτιμα αφιερώματα στον ναό της «Παναγιάς της Κλεφτρίνας» προσπαθούσαν να εξαγοράσουν την προστασία της. Στην Σμύρνη και την Σύρο άνθισαν επιχειρήσεις αγοράς των κλοπιμαίων. Οι πειρατές από την Γραμβούσα, τις Βόρειες Σποράδες (Ολύμπιοι), την Μάνη και άλλα μέρη της Ελλάδος δημιούργησαν τεράστιο πρόβλημα στην εμπορική ναυτιλία της Ανατολικής Μεσογείου. Οι Έλληνες σε αντίθεση με τους πειρατές της Καραϊβικής επιδίδονταν στην διαρπαγή των εμπορευμάτων και της αρματωσιάς των πλοίων, ενώ σπάνια θανάτωναν τα πληρώματα ή τους επιβάτες.

Η Επέμβαση των Συμμάχων

Στο διάβημα των Μεγάλων Δυνάμεων της 6η Ιουλίου 1827 προς τον Σουλτάνο, ένας από τους κύριους λόγους που επικαλέσθηκαν για την παροχή αυτονομίας στην Ελλάδα, ήταν η εξάλειψη της πειρατείας. Οι ναύαρχοι των συμμαχικών στόλων, μετά την ναυμαχία του Ναβαρίνου, απέστειλαν αυστηρή προειδοποίηση προς την Ελληνική Κυβέρνηση να καταστείλει την πειρατεία. Ο Ιωάννης Καποδίστριας με την άφιξη του στην Ελλάδα (18 Ιαν. 1828) ζήτησε την βοήθεια των Αγγλο-γάλλων για την καταστροφή των πειρατικών ορμητηρίων. Τον Μάρτιο ο Βρετανός αρχιπλοίαρχος Τόμας Σταίηνς (sir Tomas Staines) επικεφαλής μοίρας 5 Αγγλικών[1] και 4 γαλλικών[2] πολεμικών πλοίων κατέπλευσε στην Γραμβούσα. Ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος συμμετείχε στην αποστολή, ως εκπρόσωπος της ελληνικής κυβερνήσεως. Ο Σταίηνς ζήτησε την παράδοση του δωδεκαμελούς πειρατικού προεδρείου, ενώ διευκρίνισε ότι δεν πρόκειται να πειράξει τους αγωνιζόμενους κατά των Τούρκων. Μετά τον ισχυρισμό των κατοίκων ότι δεν υπάρχουν πειρατές στην Γραμβούσα, ο Σταίηνς βομβάρδισε το φρούριο, ενέργεια που του στοίχισε την φρεγάτα «Κάμπριαν», από πρόσκρουση σε ύφαλο, εξαιτίας των κακών χειρισμών και λόγω των σφοδρών ανέμων. Μεικτό στρατιωτικό τμήμα Άγγλων, Γάλλων και Ελλήνων υπό τον συνταγματάρχη Κάρολο Ούρκχαρτ (Charles Urquhart) κατέλαβε το οχυρό αμαχητί. Ο φιλέλληνας γενναίος Βρετανός Αξιωματικός βρήκε τραγικό θάνατο, όταν τον καταπλάκωσε η σκέπη της οικίας στην οποία διέμενε στην Γραμβούσα.

Η αποφασιστικότητα του Καποδίστρια

Το 1828 πλέον των 1.000 ελληνικών πλοίων ασχολούνταν με την πειρατεία. Ο Μιαούλης εξάρθρωσε τους Ολύμπιους πειρατές, κατάσχεσε 37 αρματωμένα πλοία και κατέστρεψε άλλα τόσα. Ο Καποδίστριας μερίμνησε για την εναρμόνιση του ναυτικού δικαίου της Ελλάδος με το ισχύον στην Ευρώπη, με αποτέλεσμα σε διάστημα 6 μηνών να εξαλείψει την μάστιγα της πειρατείας. Από τους συλληφθέντες πειρατές, ουδείς καταδικάστηκε σε θάνατο, ούτε εξέτισε το σύνολο της ποινής που του επιβλήθηκε. Σαν λαός είμαστε επιρρεπείς στην παραβατικότητα και έχουμε ανάγκη αστυνομεύσεως για την τήρηση της νομιμότητος.

Αντγος ε.α. Ιωάννης Κρασσάς

Βιβλιογραφία

α.THOMAS GORTON,  Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως, Εκδόσεις Αρχιπέλαγος, Αθήνα 2010.

β.Αντιναύαρχος Παν. Κώνστας, Ναυτική Εποποιία του 1821, Αρχηγείο Ναυτικού, Αθήνα 1971.

---

[1] 2 φρεγάτες 48 πυροβόλων(Isis, Cambrian), 1 φρεγάτα 28 πυροβόλων( Rattlesnake) και 2 μπρίκια.

[2] 1 Κορβέτα, 1 Μπρίκι  και 2 Σκούνες.